Lấy khác biệt che tiếp nối
Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.Xe điện hạng sang Audi RS e-tron GT về Việt Nam, giá 5,9 tỉ đồng
Bệnh viện Quân y 121 hiện tổ chức 35 khoa, ban với hơn 550 cán bộ, nhân viên; trong đó trên 75% thầy thuốc điều trị có trình độ sau đại học. Lượng bệnh nhân đến khám bình quân hơn 1.000 người/ngày.Với việc đầu tư trang thiết bị y tế hiện đại, đồng bộ, Bệnh viện Quân y 121 đã góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh cho tất cả bệnh nhân bảo hiểm y tế đến từ các tỉnh thành. Nhiều trang thiết bị hiện đại hỗ trợ chẩn đoán, điều trị như máy CT Scanner, máy chụp cộng hưởng từ (MRI), máy chụp mạch máu số hóa xóa nền (DSA chẩn đoán kịp thời bệnh lý tim mạch, mạch máu não), máy chụp xạ hình (Spect CT giúp xạ hình thận, xạ hình xương, xạ hình tuyến giáp), máy siêu âm đàn hồi gan (Fibroscan), máy nội soi tiêu hóa, máy đo độ loãng xương, máy kéo giãn cột sống...Thời gian qua, Bệnh viện Quân y 121 đã xử lý thành công nhiều ca bệnh khó như liệt tứ chi do tổn thương đĩa đệm sống lưng, sống cổ; vết thương thấu tim do dao đâm; khối u não cực lớn; rắn độc cắn thập tử nhất sinh; thay khớp háng cho nữ bệnh nhân 100 tuổi…Ngày 15.3.2024, Bệnh viện Quân y 121 kỷ niệm 60 năm thành lập với nhiều tự hào khi 2 lần tập thể, 5 cá nhân được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.Ngày 7.7.2024, lễ động thổ Dự án xây dựng Bệnh viện Quân y 121 được diễn ra với sự tham dự của lãnh đạo các cấp. Dự án có tổng mức đầu tư 110 tỉ đồng, tiếp tục mở ra giai đoạn phát triển mới cho Bệnh viện Quân y 121.Trước đó, Bệnh viện Quân y 121 đã hoàn thành giai đoạn 1 xây dựng hoàn chỉnh khu điều trị nội trú khang trang, khu kỹ thuật cao hiện đại, khoa truyền nhiễm, khoa kiểm soát nhiễm khuẩn, khoa dinh dưỡng, nhà chỉ huy viện, khu làm việc khối cơ quan, hệ thống cây xanh, sân, đường…Năm 2024, các khoa mắt, ngoại chấn thương, ngoại thần kinh, nội tim mạch… đã có những đột phá mới, thu hút đông bệnh nhân đến khám và điều trị.Năm 2024, Bệnh viện Quân y 121 đã khám 261.061 lượt bệnh nhân (tăng 8,04% so cùng kỳ năm 2023), thu dung 68.743 bệnh nhân (tăng 22,27%), cấp cứu 17.998 bệnh nhân (tăng 1,73%), chẩn đoán hình ảnh 173.699 ca (tăng 12,36%), chẩn đoán chức năng 54.713 ca (tăng 9,14%), nội soi 6.469 ca (tăng 3,59%), điều trị nội trú 28.470 bệnh nhân (tăng 12,47%), phẫu thuật 7.243 ca (tăng 31,14%)…Năm 2025, Bệnh viện Quân y 121 tiếp tục phát triển nhiều kỹ thuật điều trị mới, phấn đấu đạt và vượt các chỉ tiêu chuyên môn khám chữa bệnh; đồng thời sớm hoàn chỉnh thủ tục trình cấp có thẩm quyền phê duyệt chủ trương đầu tư dự án Bệnh viện Quân y 121- cơ sở 2 Phú Quốc…
TOP 10 toner cho da dầu mụn thông thoáng ngừa mụn hiệu quả
Hệ dẫn động
Tiền vệ Hoàng Đức đã bị chấn thương sau khi nhận cú xoạc bóng từ cầu thủ Đồng Tháp ở phút 89. Pha va chạm này khiến anh vấp vào người một cầu thủ khác, sau đó ngã xuống ôm gối tỏ ra đau đớn.Sau khi các bác sĩ chăm sóc, Hoàng Đức đã rời sân không tiếp tục thi đấu. Anh được thay bằng Nguyễn Thành Lộc và CLB Ninh Bình kết thúc trận đấu với chiến thắng 1-0, duy trì ngôi đầu giải hạng nhất với thành tích toàn thắng sau 7 trận.Theo tìm hiểu của Báo Thanh Niên, phản hồi của Hoàng Đức sáng 10.2 là khá tích cực, khi vết đau của anh không quá nặng như lo ngại ban đầu. Tuy nhiên, do đội Ninh Bình chưa cho Hoàng Đức đi chụp phim vết đau nên vẫn chưa biết được mức độ nặng nhẹ của chấn thương, nên kế hoạch tập trung đội tuyển Việt Nam của cầu thủ này cũng còn là dấu hỏi.Dự kiến, CLB Ninh Bình hành quân đến Bình Phước, sẵn sàng cho trận đại chiến giữa 2 đội đứng đầu bảng xếp hạng ở vòng 9 giải hạng nhất quốc gia 2024 - 2025 diễn ra vào ngày 15.2 tới.Cũng liên quan đến trận đấu này, đội chủ nhà Bình Phước đang đứng trước thách thức không nhỏ khi chấn thương của chân sút chủ lực Công Phượng chưa thể bình phục sớm như một số dự đoán ban đầu.Sau chiến thắng 2-1 trước CLB Long An ở vòng 8 đêm 9.2, thủ môn Bùi Tấn Trường đã có chia sẻ về chấn thương của Công Phượng: "Bác sĩ chẩn đoán Công Phượng có thể trở lại tập luyện sau hơn 1 tháng nbữa, nhưng để thi đấu được thì cần từ 2 - 3 tháng".Được biết, Công Phượng được chẩn đoán chấn thương cơ trong trận gặp CLB Đồng Nai ở vòng 6 giải hạng nhất ngày 19.1. Được biết thời gian qua Công Phượng không tập hồi phục ở các trung tâm, mà tự tập tại chỗ với CLB.Tiết lộ của Tấn Trường cho thấy chân sút quê Đô Lương không chỉ sẽ vắng mặt ở trận cầu "6 điểm" với đội đầu bảng Ninh Bình, mà còn không có cơ hội khi đội tuyển Việt Nam tập trung trở lại vào giữa tháng 3, đá giao hữu với Campuchia ngày 19.3, trước khi mở màn vòng loại thứ 3 Asian Cup 2027 gặp Lào (25.3) trên sân Bình Dương.
Những mỹ phẩm có chứa 6 loại vitamin cần thiết giúp cho da bạn bớt xỉn màu
Con hẻm nhỏ nép mình trên đường Dương Bá Trạc, Q.8, TP.HCM tập trung nhiều quán ăn của cộng đồng người Chăm, chuyên phục vụ các món ăn đặc trưng như cà ri dê, cơm Nasi Lemak, bún nước Kadah, bánh mì Roti, cùng nhiều món ăn phong phú của bà con theo đạo Hồi.Những món ăn truyền thống của cộng đồng Hồi giáo không chỉ mang đậm dấu ấn văn hóa mà còn có hương vị đặc trưng khó quên. Sự kết hợp khéo léo giữa các nguyên liệu trong quá trình chế biến không chỉ tạo nên hương vị hài hòa mà còn phản ánh sự tỉ mỉ trong nghệ thuật ẩm thực của người đạo Hồi.Ngoài các món mặn, nơi đây còn bày bán đa dạng các loại bánh.Nhân dịp tháng ăn chay Ramadan, một trong những thời điểm quan trọng nhất của người Hồi giáo. Điều này càng làm cho khu ẩm thực này trở nên nhộn nhịp. Trong suốt tháng này, tín đồ đạo Hồi kiêng ăn uống từ lúc mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn để rèn luyện sự kiên nhẫn, lòng thành kính và chia sẻ với những người khó khăn.Quan tâm về văn hóa, tín ngưỡng, nhiều người dân cũng đến con hẻm này tham quan. Với họ, trước là tìm hiểu về những nét văn hóa độc đáo của người dân theo đạo Hồi, tiếp đến là thưởng thức những món ăn truyền thống theo kiểu Halal. Những sự kiện như Ramadan không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn trở thành cầu nối để giới thiệu về những nét đẹp trong phong tục, tập quán và ẩm thực của người Hồi giáo đến với cộng đồng. Sự phát triển của các không gian ẩm thực không chỉ góp phần thúc đẩy du lịch mà còn giúp lan tỏa tinh thần hòa hợp giữa các dân tộc, làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đầy màu sắc của TP.HCM.
